close
close
nethel4nd

Waarom kent niet iedereen Anda Kerkhoven? Vader René en zoon Jesper uit Groningen schrijven boek over verzetsheld. ‘Ik was meteen gefascineerd’

Verzetsheld Anda Kerkhoven was een paar jaar geleden nog een redelijk onbekende naam. Deze week verschijnt een boek over haar leven. Maar er gebeurt veel meer. ,,Het lijkt alsof er iets in de lucht hangt.’’

Gek eigenlijk, vindt gepensioneerd biologieleraar René Westra (74). Jarenlang studeerde hij aan de Rijksuniversiteit Groningen en al die tijd liep hij langs het grote glas-in-loodkunstwerk in de hal van het Academiegebouw. Dat daar slechts twee vrouwen op staan afgebeeld, Aletta Jacobs en Anda Kerkhoven, was hem nooit opgevallen. Wie Anda Kerkhoven was, wist hij ook helemaal niet.

Tot hij in 2018 een lezing bezocht in datzelfde Academiegebouw, in het kader van Open Joodse Huizen. Het onderwerp? Verzetsheld Anda Kerkhoven.

,,Ik was meteen gefascineerd’’, zegt Westra. Hij zit in het Feithhuis in de binnenstad. Voor zijn neus een kop koffie. Samen met zijn zoon Jesper (31), een historicus die nu de lerarenopleiding doet, heeft hij een boek geschreven over het leven van Anda. Dinsdag wordt het gepresenteerd. ,,Ik ben na die lezing naar huis gegaan en meteen op zoek gegaan naar meer informatie.’’

Vegetariër, pacifist en verzetsheld

Anda Kerkhoven kwam in 1938 vanuit Nederlands-Indië naar Groningen om medicijnen te studeren aan de universiteit. Dat wilde ze hier doen omdat ze fel tegen het snijden in levende dieren was, een vast onderdeel van menig medicijnenstudie. In Groningen was het wél toegestaan om de studie te doen zonder vivisectie.

De Groningse studente viel op omdat ze sterke principes had. Zo at ze geen vlees en was ze overtuigd pacifist. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte ze betrokken bij het verzet. Ze bracht vervalste voedselbonnen en persoonsbewijzen rond, schreef en verspreidde pamfletten en hielp onderduikers. Ze moest haar, altijd geweldloze, acties met de dood bekopen. Eind 1945 werd ze samen met Gerrit Boekhoven geëxecuteerd in het Quintusbos bij Glimmen.

,,Kijk, het klinkt misschien alsof het verzetswerk dat ze deed niet zoveel voorstelde. Maar ik vind het zo mooi dat ze niet alleen iets zei maar ook iets deed. Ze voegde de daad bij het woord. Er is een quote van Karel van het Reve waarin hij zegt dat hij niet bij het verzet zat omdat hij veel te bang was om doodgeschoten te worden. Ik denk dat dat voor heel veel mensen geldt. Anda wist heel goed wat er op het spel stond, maar hielp toch. Dat maakt haar voor mij een verzetsheld.’’

‘Wel bij de feiten blijven, pap’

Op 4 mei 2019, een jaar na de lezing, ging Westra samen met zijn zoon naar het huis aan de Ranitzstraat 3A in de wijk Helpman in Groningen, waar Kerkhoven had gewoond. Hij tapete er met ducttape een bosje bloemen aan de gevel. ,,Mijn zoon Jesper raakte ook geïnspireerd door haar verhaal. Er valt best veel over haar te vinden, maar veel mensen kennen haar naam niet. We besloten samen een boek te schrijven.’’

Ze doken de archieven in, zochten contact met nabestaanden en speurden het web af. Vijf jaar later ligt er een boek van bijna honderd pagina’s, uitgegeven door Uitgeverij Passage. Nooit eerder werd alle informatie over Anda Kerkhoven op zo’n manier gebundeld. ,,Het was zo mooi om dit samen met mijn zoon te doen’’, zegt Westra trots. ,,Hij zei: ‘pap, ik ga je wel wat afremmen, hoor. Jij altijd met je verhalen’. Normaal gesproken leer je iets aan je kinderen, maar ik heb door dit project heel veel van hem geleerd.’’

Bijvoorbeeld hoe je archiefonderzoek doet. En ook dat het wel van belang is om bij de feiten te blijven als je een boek schrijft als dit. ,,Ik dacht dan bijvoorbeeld: goh, toen Anda naar Glimmen werd gereden, daar is ze gefusilleerd, kwam ze vast langs haar huis aan de Ranitzstraat. Misschien dacht ze toen wel: ah, het is voorbij. Ik ga naar huis. Dat stel me ik dan zo voor. Maar dan zei Jesper: ‘nee pap. Dat weten we niet, dus dat kunnen we ook niet opschrijven’.’’

Op 24 april is de boekpresentatie, gekoppeld aan een lezing bij Studium Generale. Daar interviewt Stefan van der Poel de twee auteurs. Naderhand is het boek verkrijgbaar.

Bekendheid Anda groeit

Westra merkt dat niet alleen hij bezig is met Anda Kerkhoven. Zo verrijst een spiksplinternieuw onderwijscentrum aan de Antonius Deusinglaan dat haar naam draagt en in het verbouwde stadhuis aan de Grote Markt is de trouwzaal naar haar vernoemd. Stichting Straatpoëzie is bezig met een initiatief om een gedicht over Anda op of in de buurt van het nieuwe onderwijscentrum te krijgen. ,,Het liefst geschreven door een goede Groningse vrouwelijke dichter. Daar zijn er in Groningen genoeg van’’, zegt Douwe van der Bijl van de stichting.

Westra is blij met alle aandacht. ,,Het lijkt alsof iets in de lucht hangt. Misschien komt het ook omdat er de laatste jaren meer aandacht is voor de rol van vrouwen in het algemeen maar ook tijdens de Tweede Wereldoorlog.’’

Hij is hartstikke trots op het boek dat er nu ligt. ,,Maar ik denk niet dat er nog zo’n boek van mij verschijnt. Ik ben toch gewoon een gepensioneerde biologieleraar. Ik stort me nu weer op andere onderwerpen.’’

Waar het om gaat

Waar zijn we?

Voor het interview zijn we in het Feithhuis in Groningen. Maar de boekpresentatie busje Anda Kerkhoven, een student in het Gronings verzet is op 23 april in het Academiegebouw aan de Broerstraat 5 in Groningen. Daar is ook het glas-in-loodkunstwerk te zien waarop Anda Kerkhoven is afgebeeld.

Waarom moet ik dit weten?

Het is april, bijna mei. Deze maanden staan zoals altijd in het teken van de bevrijding van Nederland en dat betekent dat er heel veel activiteiten rondom dit onderwerp zijn. Toch zijn er niet vaak momenten waarop specifiek vrouwelijke verzetshelden in het zonnetje worden gezet, leek het ons goed om een evenement rondom Anda Kerkhoven uit te lichten.

Waar speelt dit nog meer?

Evenementen die de bevrijding en de Tweede Wereldoorlog als onderwerp hebben spelen vooral in deze periode overal in Nederland.

Related Articles

Back to top button